İçeriğe geç
Erol Kabadayı

Override

Override (Geçersiz Kılma)

Modelin ürettiği çıktının veya başlattığı işlemin bir insan tarafından geçersiz kılınması, ve bu yetkinin kime ait olduğunun tanımı.

Nedir?

Override, modelin ürettiği bir çıktının ya da başlattığı bir işlemin insan tarafından geçersiz kılınmasıdır. Tanım üç şeyi birden içerir: kimin geçersiz kılabileceği, neyi geçersiz kılabileceği ve geçersiz kılmanın kaydedilip kaydedilmediği.

Üçü tanımlı değilse ortada bir buton vardır, bir kural yoktur.

Neden önemli?

Asıl mesele yetkinin kimde olduğudur. Herkes her şeyi geçersiz kılabiliyorsa akış yok demektir; kimse kılamıyorsa akış denetimsiz demektir. İkisi arasındaki çizgi, şirketin mevcut karar yetkisi tablosuyla aynı mantıkla çizilir. Yeni bir yetki sistemi kurulmaz, var olan genişletilir.

İkinci önemi öğrenmeyle ilgili. Geçersiz kılma, bir akışın nerede işe yaramadığını söyleyen en doğrudan sinyaldir. Kaydedilmediğinde bu bilgi kaybolur ve akış, kimsenin güvenmediği ama kimsenin de düzeltmediği bir hâlde kalır.

Bu, istisna yönetiminin yapay zekâ akışlarındaki karşılığıdır: istisna, sistemin sınırını gösteren veridir.

Yaygın hata

Yalnızca sayıyı tutmak. Kayıt üç şeyi tutmalı: ne önerildi, ne yapıldı, neden. Üçüncüsü olmadan ilk ikisi sayıdan ibarettir ve akışın neden düzeltilmesi gerektiğini kimse gerekçelendiremez.

İkinci hata, yüksek override oranını kişilerin direnci olarak okumak. Sürekli yüksek bir oran akışın yanlış tasarlandığını gösterir. Sıfıra yakın bir oran ise çoğu zaman denetimin fiilen yapılmadığını gösterir, akışın kusursuz olduğunu değil.

Örnek

Bir satış ekibinde model, gelen talepleri önceliklendiriyor ve temsilcilere dağıtıyor. Temsilci bir talebi kendi sırasından çıkarabiliyor.

Kural yazılı: temsilci kendi kuyruğundaki bir talebi düşürebilir, başka bir temsilcinin kuyruğuna dokunamaz. Düşürme sebebi üç seçenekten biriyle işaretleniyor.

Aylık raporda bir sebep öne çıkıyor: "müşteri zaten bizimle görüşüyor". Modelin mevcut müşteri kaydını görmediği anlaşılıyor ve girdi düzeltiliyor. Override oranı bir sonraki ay düşüyor.

Kayıt olmasaydı görünen tek şey "temsilciler sistemi kullanmıyor" olurdu.

Nereden başlanır?

Akış devreye alınmadan önce üç sorunun yazılmasıyla: kim geçersiz kılabilir, neyi geçersiz kılabilir, kayıt nereye düşer.

Sonra oran izlenir. İlk aylarda yüksek olması normaldir; düşmüyorsa akış değil, tasarım gözden geçirilir.

İzlemenin yeri de belirlenir. Override oranı ayrı bir raporda değil, o akışın zaten konuşulduğu toplantıda görünür olmalı. Ayrı bir yere konan sayıya üçüncü aydan sonra bakılmaz.

Son bir nokta: geçersiz kılma kolay olmalı. Zor olduğunda insanlar kılmaz, çıktıyı sessizce düzeltir ve sinyal kaybolur. Akışın nerede yanlış olduğunu öğrenmenin bedeli, o butonun kolay olmasıdır. Sebep seçimi de kısa tutulur: üç ya da dört seçenek, serbest metin isteğe bağlı. Uzun form dolduran kimse olmaz.

İlgili kavramlar

  • İnsan Onaylı Akış

    Modelin ürettiği çıktının, akış devam etmeden önce bir insan tarafından onaylanmasını zorunlu kılan tasarım.

  • İnsan Denetimli Akış

    Modelin akışı kendi başına yürüttüğü, insanın ise sonuçları izleyip gerektiğinde müdahale ettiği tasarım.

  • Karar Yetkisi

    Belirli bir konuda son sözü kimin söyleyeceğinin ve hangi sınıra kadar söyleyebileceğinin tanımlı olması.

  • İstisna Yönetimi

    Standart dışına çıkan durumların kim tarafından, hangi kurala göre karara bağlanacağının önceden tanımlanması.

  • Yapay Zekâ Yönetişimi

    Bir şirkette yapay zekânın hangi işlerde, hangi sınırlarla ve kimin sorumluluğunda kullanılacağını belirleyen kurallar bütünü.

Konuyla ilgili yazılar

Sözlüğe dön

110 kavramdan biri · Güncelleme: 2026-09-27