01
İş akışları
İşin bugün hangi adımlardan geçtiği, hangi adımın beklemeye takıldığı ve hangi adımın artık aynı şekilde yapılmaması gerektiği.
AI Operating Model
Şirketinizi AI kullanan bir şirkete değil, AI ile çalışan bir şirkete dönüştürün.
Yapay zekâ dönüşümü, bir teknoloji projesinden önce bir şirket tasarımı problemidir. Bir ekibe model vermek kolay. Asıl soru şu: bu ekip model varken neden hâlâ aynı iş akışıyla, aynı rollerle ve aynı karar süreçleriyle çalışıyor?
Bu, sitede anlattığım EKOS çerçevesinin ayrı bir hizmeti değil; aynı çerçevenin yapay zekâ çağındaki uygulama katmanı.
Ayrım
AI kullanmak ile AI ile çalışmak aynı şey değil
Aradaki fark araçta değil, işin yapılma biçiminde. Bu ayrım kurulmadığında yapılan yatırım kişisel verimlilik artışında kalır ve şirketin kapasitesine yansımaz.
AI kullanan şirket
AI kullanan şirket, mevcut işi aynı şekilde yapar ve araya bir araç koyar. İş akışı, roller ve karar hakları değişmez; sonuç kişisel verimlilik artışıdır ve şirketin kapasitesine yansımaz.
AI ile çalışan şirket
AI ile çalışan şirket, işin kim tarafından yapıldığını yeniden dağıtır. Hangi adımın hazırlığını model yapar, hangi kararı insan verir, nerede onay aranır: bunlar yeniden tanımlanır. Değişen şey araç değil, işin yapılma biçimidir.
Kapsam
Neyi yeniden tasarlıyoruz?
Araç seçimi bu listede yok. Bir araç, bu altı şey tanımlandıktan sonra verilen karardır; öncesinde verildiğinde yalnızca mevcut düzensizliği hızlandırır.
02
Roller
Bir işin parçası modele geçtiğinde o rolün geriye kalanı ne oluyor. Rol tanımı güncellenmezse iş değil, yalnızca kişinin yükü değişir.
03
Karar hakları
Hangi kararı kimin verdiği, modelin hazırladığı bir çıktının kimin kararı sayıldığı ve sorumluluğun nerede durduğu.
04
İnsan–AI iş bölümü
Hangi işi modelin hazırladığı, hangisini insanın yargıladığı ve hangisinin hiç devredilmeyeceği. Devredilmeyecek olanın yazılı olması, devredilenin listesi kadar önemli.
05
Onay ve geçersiz kılma noktaları
Akışın hangi noktasında insan onayı aranıyor, onay verilmediğinde ne oluyor ve bir çıktı geçersiz kılındığında bu kaydediliyor mu.
06
Ölçüm sistemi
Yeni akışın eskisinden iyi olup olmadığını söyleyen sayılar. Baseline alınmamışsa 90 gün sonra elde ölçüm değil izlenim kalır.
Sınır
Bu hizmet ne değildir?
Bunların bir kısmı çalışma sırasında araç olarak gündeme gelebilir. Ürünün kendisi değiller. Aradığınız doğrudan bu listeden biriyse, bunu satan birine gitmeniz daha doğru olur.
- ChatGPT ya da benzeri bir aracın kullanım eğitimi
- Prompt yazma eğitimi
- Şirkete yapay zekâ aracı veya lisans seçme danışmanlığı
- “Şirketinize chatbot yapalım” tipi proje
- Yazılım geliştirme veya ajans hizmeti
- Yalnızca agent geliştirme
- Yalnızca teknik entegrasyon
EKOS
Dört sistemde ne değişiyor?
Yapay zekâ EKOS'un yanına eklenen beşinci bir sistem değil. Mevcut dördünün her birine sorulan yeni bir soru.
Founder OS
Kurucunun üzerinde kalan hangi analiz, karar hazırlığı ve koordinasyon yükü modele devredilebilir?
Kararın kendisi değil, kararın hazırlığı. Bu ayrım korunmazsa kurucu bağımlılığı azalmaz, yalnızca yer değiştirir.
Founder OS sayfasıPeople OS
Hangi roller değişir, hangi işler otomatikleşir ve insanın hangi yargı alanlarında kalması gerekir?
Rol tanımı güncellenmeden araç verilen ekipte iş yükü azalmaz; yalnızca yeni bir araç daha öğrenilir.
People OS sayfasıCustomer OS
Müşteri kazanımı, satış, servis ve iletişim akışlarında model nerede gerçek kapasite yaratır?
Yalnızca darboğaz gerçekten müşteri veya gelir tarafındaysa çalışmaya giriyor. Çoğu şirkette asıl konu bu değil.
Customer OS sayfasıGovernance OS
Model hangi kararı hazırlayabilir, hangisini uygulayabilir, hangisinde insan onayı zorunludur?
Bu soru cevaplanmadan devreye alınan her akış, sorumluluğu belirsiz bırakır. Belirsiz sorumluluk ilk hatada kurucuya döner.
Governance OS sayfasıHangi sistemden başlanacağı teşhisten sonra belli oluyor. Kurucu Bağımlılığı Skoru bağımlılığın hangi sistemde yoğunlaştığını gösteriyor; bu sayfa o sistemin nasıl yeniden tasarlanabileceğini anlatıyor. Skor testi yapay zekâ ölçmüyor. Tek bir şeyi, kurucu bağımlılığını ölçüyor ve öyle kalıyor.
Çalışma
90 Günlük AI Operating Model Sprint
Üç faz. Sırası önemli: ölçülmemiş bir akışı yeniden tasarlamak, sonucun iyi olup olmadığını 90 gün sonra tartışmaya açık bırakmak demek.
Gün 1–30
Keşif ve başlangıç ölçümü
Şirketin işi bugün nasıl yapıyor olduğunu çıkarıyoruz ve seçilen akışların başlangıç değerlerini kayda geçiriyoruz.
- Bölüm bölüm iş akışı envanteri: satış, pazarlama, müşteri hizmetleri, operasyon, finans, yönetim
- Sorulan soru “AI nerede kullanılabilir?” değil, “hangi işi artık aynı şekilde yapmamamız gerekiyor?”
- Kurucunun üzerinde biriken hazırlık ve koordinasyon işinin görünür hâle getirilmesi
- Aday akışların seçilmesi ve her biri için başlangıç ölçümünün alınması
- Devredilmeyecek kararların yazılı hâle getirilmesi
Gün 31–60
Yeniden tasarım ve önceliklendirme
Seçilen akışlar yeniden tasarlanıyor: kim yapar, model nerede girer, karar kimin, onay nerede aranır.
- 3–5 yüksek değerli akışın yeniden tasarımı
- Her adım için insan–AI iş bölümü
- Karar hakları ve onay noktalarının yazılı hâli
- Geçersiz kılma kuralı: bir çıktı reddedildiğinde ne oluyor, kim kaydediyor
- Gereken veri kaynakları ve erişim sınırları
- Uygulama sırası: en çok kaybettiren akış önce
Gün 61–90
Pilot, ölçüm ve çalışma kuralları
Tasarlanan akışlardan birkaçı fiilen devreye alınıyor, başlangıç değerleriyle karşılaştırılıyor ve kalıcı kurallar yazılıyor.
- Seçilen akışların gerçek işte çalıştırılması
- Başlangıç değerleriyle karşılaştırma: öncesi ve sonrası
- Aksayan yerlerin düzeltilmesi, gerekirse tasarımın geri alınması
- Şirketin kendi başına sürdüreceği çalışma kuralları
- Sonraki akışlar için öncelik listesi
Sınırlı sayıda şirketle yürütülen pilot çalışma. Yöntem tanımlı; bu yöntemin sizin şirketinizdeki sonucu ise 90 günün sonunda ölçülerek konuşulacak.
Ölçüm
Başlangıç ölçümü ilk 30 günde alınır
“Kaç kişi yapay zekâ kullanıyor?” bir sonuç ölçüsü değil. Sonuç, seçilen akışların öncesi ile sonrası arasındaki farktır; “öncesi” ise sonradan üretilemez.
| Ölçüt | Ne söyler |
|---|---|
| Çevrim süresicycle time | İşin başlamasıyla bitmesi arasında geçen süre. Beklemede geçen zaman dâhil, çünkü kaybın çoğu orada. |
| İnsan-saathuman hours | Bir çıktının üretilmesi için harcanan toplam insan zamanı, rol rol ayrılmış hâlde. |
| İşlem hacmithroughput | Birim zamanda üretilen çıktı adedi. Kapasitenin arttığını söyleyen sayı budur; hız değil. |
| Hata ve yeniden çalışma oranıerror / rework rate | Geri dönen, düzeltilen veya baştan yapılan işin payı. Hızlanıp hata oranı artan bir akış iyileşmemiştir. |
| Yanıt süresiresponse time | Dışarıdan gelen bir talebe ilk anlamlı yanıtın verilme süresi. |
| Maliyetcost | Akışın birim maliyeti. Model ve araç maliyetleri de bu tarafa yazılır; aksi hâlde tasarruf olduğundan büyük görünür. |
| Dönüşüm veya gelir etkisiconversion / revenue impact · koşullu | Yalnızca akış gelirle doğrudan bağlantılıysa. Bağlantı kurulamıyorsa bu satır boş bırakılır. Zorlanmış bir gelir iddiası, ölçümün tamamının güvenilirliğini götürür. |
Kayıt
Her ölçüt için yazılan beş şey
Sayının kendisi bir başlangıç ölçümü değil. Yöntemi kaydedilmemiş bir sayı 90 gün sonra aynı şekilde alınamaz, ve tekrarlanamayan bir karşılaştırma bu çerçevenin önlemek için var olduğu şeydir.
Mevcut değer
Bugünkü rakam. Tahminse tahmin olduğu yazılır.
Ölçüm yöntemi
Nasıl hesaplandığı; 90 gün sonra aynı şekilde tekrarlanabilecek kadar açık.
Veri kaynağı
Sayının nereden geldiği: sistem kaydı, tablo, sayım veya beyan.
Sorumlu kişi
Ölçümü kimin aldığı. Sahipsiz ölçüm ikinci kez alınmıyor.
Ölçüm periyodu
Hangi aralıkta tekrarlanacağı ve karşılaştırmanın hangi pencerede yapılacağı.
Çıktı
90 günün sonunda elinizde ne oluyor?
- İş akışı envanteri ve şirketin bugünkü çalışma haritası
- Seçilen akışların başlangıç ölçümü: öncesi, yöntemiyle birlikte
- 3–5 akışın yeniden tasarımı: adımlar, insan–AI iş bölümü, karar hakları
- Devredilmeyecek kararların listesi ve gerekçesi
- Onay ve geçersiz kılma kuralları
- Devreye alınan akışların öncesi–sonrası karşılaştırması
- Şirketin sürdüreceği çalışma kuralları ve sonraki akışların öncelik sırası
Devamı
Konuyu buradan okuyabilirsiniz
Bu sayfanın dayandığı düşüncenin uzun hâli.
Kurucu Bağımlılığı3 dk okuma
Yapay zekâ kurucu bağımlılığını gerçekten azaltır mı?
Azaltabilir, ama kendiliğinden azaltmaz. Belirleyici olan modelin yeteneği değil, kurucudan devredilenin hazırlık mı karar mı olduğu.
Yönetim3 dk okuma
Bir şirkette hangi kararlar yapay zekâya devredilebilir?
Ölçüt kararın zorluğu değil; geri alınabilirliği ve hatanın fark edilme süresi. Devredilebilir kararları ayıran dört soru.
Şirket Sistemleri3 dk okuma
AI otomasyonu ile AI operating model arasındaki fark nedir?
Otomasyon mevcut işi hızlandırır; operating model işin kim tarafından yapıldığını değiştirir. Biri süreye, diğeri yapıya dokunur.
Teknoloji2 dk okuma
Şirketiniz AI kullanıyor olabilir; ama gerçekten AI ile çalışıyor mu?
Kullanım oranı bir sonuç ölçüsü değil. Şirketin çalışma biçiminin değişip değişmediğini gösteren altı soru.
Yönetim3 dk okuma
AI çağında yetki devri nasıl değişiyor?
Yapay zekâ yetki devrini gereksiz kılmıyor; karar haklarını yazılı hâle getirmeyi zorunlu kılıyor. Belirsiz yetki, model devreye girince daha pahalı.
Şirket Sistemleri3 dk okuma
Bir şirkette AI'dan önce hangi süreçler sistemleştirilmeli?
Bozuk bir süreci otomatikleştirmek bozukluğu ölçekler. Ama her şeyi mükemmelleştirmeyi beklemek de gecikme üretir: kritik minimum netlik yeter.
Karşılık
Sizden ne bekliyorum?
Bu, dışarıdan hazırlanıp teslim edilen bir rapor değil. Yeniden tasarım şirketin gerçek iş akışları üzerinde, o akışları yürüten insanlarla birlikte yapılıyor.
Şirket içinde bir sahip
Çalışmanın şirket tarafında bir sahibi olması gerekiyor. Kurucu ya da kurucunun yetki verdiği biri; kararı olmayan bir koordinatör yetmiyor.
Akışların gerçek sahiplerine erişim
Seçilen iş akışlarını fiilen yürüten kişilerle konuşmak gerekiyor. İşin nasıl yapıldığı, tanımında değil onların yaptığında duruyor.
Veriye ve mevcut kayıtlara erişim
Akışın bugünkü hâlini ölçmek için sistem kayıtları, tablolar ve varsa yazılı süreçler. Yoksa yokluğu da bir bulgu; sonradan üretilmesi gerekmiyor.
Karar noktalarında hızlı geri bildirim
Tasarım kararları sırayla açılıyor ve bekleyen bir karar sonraki adımı durduruyor. Gecikmenin maliyeti doksan günün içinden çıkıyor.
Pilotta gerçek kullanıcılar
Tasarlanan akış gerçek işte çalıştırılıyor, demo ortamında değil. Bu, işi yapan kişilerin pilot sırasında içinde olması demek.
Ölçümlerin birlikte doğrulanması
Başlangıç ve sonuç değerleri birlikte okunuyor ve birlikte kabul ediliyor. Tek taraflı okunan bir ölçüm, tartışmayı doksanıncı güne bırakıyor.
Buraya bilerek saat yazmadım. Pilotlardan ölçülmüş bir efor verisi olmadan “haftada şu kadar saat” demek, tahmini taahhüt gibi göstermek olurdu. İlk pilotlar bunu öğrettiğinde sayısal beklenti de buraya girer.
Kavramlar
Bu sayfanın dili
Aynı kelimeleri kullanmak, aynı şeyi konuştuğumuzu bilmenin en ucuz yolu.
AI Operating Model
Bir şirkette işin insanlar ile yapay zekâ arasında nasıl dağıtıldığını; hangi adımı modelin hazırladığını, hangi kararı insanın verdiğini ve onayın nerede arandığını tanımlayan çalışma modeli.
İnsan–AI İş Bölümü
Bir iş akışında hangi adımın model tarafından hazırlandığını, hangisinin insan tarafından yapıldığını ve hangisinin hiç devredilmeyeceğini gösteren dağılım.
İnsan Onaylı Akış
Modelin ürettiği çıktının, akış devam etmeden önce bir insan tarafından onaylanmasını zorunlu kılan tasarım.
İnsan Denetimli Akış
Modelin akışı kendi başına yürüttüğü, insanın ise sonuçları izleyip gerektiğinde müdahale ettiği tasarım.
AI Destekli Karar
Hazırlığı model tarafından yapılan, ancak kararın ve sonucunun insana ait olduğu karar biçimi.
Agentic Workflow
Modelin tek bir çıktı üretmek yerine, hedefe ulaşmak için birden fazla adımı kendi sırasıyla yürüttüğü iş akışı.
AI'a Hazır Süreç
Adımları, girdileri, karar noktaları ve çıktı ölçütü yazılı olduğu için bir kısmı modele devredilebilecek durumda olan süreç.
Override
Modelin ürettiği çıktının veya başlattığı işlemin bir insan tarafından geçersiz kılınması, ve bu yetkinin kime ait olduğunun tanımı.
Yapay Zekâ Yönetişimi
Bir şirkette yapay zekânın hangi işlerde, hangi sınırlarla ve kimin sorumluluğunda kullanılacağını belirleyen kurallar bütünü.
Başlangıç
Şirketinizin hangi işi artık aynı şekilde yapmaması gerekiyor?
Pilotun kapsamı ve teklifi başvurudan sonra birlikte netleşiyor; mevcut danışmanlık paketine bağlanan hazır bir program değil. Önce tek bir konuyu konuşmak isterseniz 60 dakikalık bir görüşme de mümkün.