Stok

Nedir?

Stok, satılmak üzere elde tutulan ürünler ile üretimde kullanılacak hammadde ve yarı mamullerdir. Bilançoda dönen varlıklar içinde yer alır.

Stokun temel ölçüsü tutar değil, devir hızıdır: stok yılda kaç kez tükenip yenileniyor? Aynı 3 milyon TL'lik stok, yılda on kez dönüyorsa verimli, iki kez dönüyorsa sorunludur.

Neden önemli?

Stok, depoda bekleyen paradır. Her stok kalemi bir zamanlar nakitti ve satılana kadar nakit olmayacak.

Stokun maliyeti yalnızca bağlanan para da değildir: depolama, sigorta, bozulma, demode olma ve fırsat maliyeti eklenir. Bu yüzden "her ihtimale karşı" tutulan stok, göründüğünden pahalıdır.

Şirkette nasıl görünür?

• Stok, ciro büyümesinden hızlı büyüyor: fazla alım yapılıyor ya da yavaş satan ürünler birikiyor.
• Ürün bazında devir hızı ölçülmüyor; toplam stok tutarına bakılıyor.
• Aynı anda hem stok fazlası hem stok tükenmesi yaşanıyor: yanlış ürünlerde fazla, doğru ürünlerde eksik.
• Ölü stok bilançoda tam değeriyle duruyor.

Yaygın hata

Stoku toplam olarak yönetmek. Toplam stok makul görünürken içindeki dağılım bozuk olabilir: hızlı satan ürünlerde eksik, yavaş satanlarda fazla. Anlamlı yönetim ürün ya da kategori bazında devir hızıyla yapılır.

Aynı yerde yapılan bir başka hata, ölü stoku bilançoda taşımaya devam etmek. Satılmayacağı belli olan stok gerçek değerine indirilmediğinde bilanço şirketi olduğundan varlıklı gösterir ve karar bu yanlış tabloya göre alınır.

Daha az fark edilen bir hata, iskontolu toplu alımı otomatik olarak kârlı saymak. %8 iskonto için altı aylık stok almak, o parayı altı ay bağlamak demektir; iskonto ile bağlanan paranın maliyeti karşılaştırılmalıdır.

Örnek

Bir perakende şirketinde stok 5,4 milyon TL. Devir hızı ürün grubu bazında hesaplanıyor.

Sonuç: cironun %70'ini üreten ürünler stokun %35'ini oluşturuyor ve yılda 11 kez dönüyor. Cironun %6'sını üreten ürünler ise stokun %40'ını tutuyor ve yılda 1,2 kez dönüyor. İkinci gruptaki 2,1 milyon TL fiilen depoda bekleyen paradır. Tasfiye kararı kısa vadede zarar yazdırıyor ama 1,5 milyon TL nakit serbest bırakıyor.

Nereden başlanır?

Stok yönetimine toplam tutardan değil devir hızından başlayın.

Ürün ya da kategori bazında devir hızı hesaplayın. Toplam stok makul görünürken hızlı satanlarda eksik, yavaş satanlarda fazla olabilir.

En yavaş dönen %20'yi listeleyin. Bu grup genellikle stokun büyük kısmını tutar ve cironun küçük kısmını üretir.

Ölü stoku gerçek değerine indirin. Satılmayacağı belli olan stok bilançoda tam değeriyle durduğunda kararlar yanlış tabloya göre alınır.

Tasfiye kararını nakit üzerinden verin. Kısa vadede zarar yazdırır ama bağlı parayı serbest bırakır; bu iki etki ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

İskontolu toplu alımı hesaplayarak yapın. %8 iskonto için altı aylık stok almak, o parayı altı ay bağlamaktır; bağlanan paranın maliyetiyle karşılaştırın.