Varlık

Nedir?

Varlık, şirketin sahip olduğu ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen kaynaklardır. Bilançoda vadeye göre ikiye ayrılır:

• Dönen varlıklar. Bir yıl içinde nakde dönmesi beklenenler: kasa, banka, alacaklar, stok.
• Duran varlıklar. Bir yıldan uzun süre kullanılacaklar: makine, taşıt, bina, yazılım lisansları, marka.

Bu ayrım biçimsel değil, işlevseldir: bir şirketin kısa vadede borcunu ödeyebilmesi büyük ölçüde dönen varlıklarına bağlıdır.

Neden önemli?

Varlık toplamı tek başına az şey söyler; bileşimi çok şey söyler. 5 milyon TL varlığın 4 milyonu nakitse şirket esnektir; 4 milyonu iki yıllık stoksa şirket kilitlenmiştir.

Kurucular için kritik ayrım şudur: her varlık paraya dönüşebilir değildir, ve dönüşebilenlerin de dönüşme hızı farklıdır. Nakit anında, alacak haftalar içinde, stok belirsiz sürede, makine ise genellikle büyük bir değer kaybıyla nakde döner.

Şirkette nasıl görünür?

• Bilanço büyüyor ama nakit azalıyor: büyüme stoka ve alacağa gitmiş.
• Duran varlıklar ciroya göre hızlı artıyor: sermaye yoğun bir yapıya kayılıyor.
• Alacaklar toplam varlığın giderek daha büyük payını oluşturuyor: tahsilat yavaşlıyor.

Yaygın hata

Varlık artışını otomatik olarak iyi haber saymak. Stok ve alacak artışı da varlık artışıdır. İkisi de şirketten nakit çeker. Hızlı büyüyen şirketlerin nakit sıkışmasının en yaygın mekanizması budur.

Pratikte sık rastladığım bir başka hata, defter değerini piyasa değeri sanmak. Bilançodaki makine değeri, satın alma bedelinden amortisman düşülmüş tutardır; bugün o makinenin satılabileceği fiyat değildir.

Örnek

Bir üretim şirketinin varlıkları bir yılda 8 milyondan 12 milyona çıkıyor. Kurucu bunu büyümenin kanıtı sayıyor.

Dağılıma bakıldığında artışın 1 milyonu makine, 1,2 milyonu alacak, 1,9 milyonu stok; nakit ise 100 bin azalmış. Şirket büyüdü ama büyümenin tamamı nakde dönmesi belirsiz kalemlere gitti. Sonraki adım stok devir hızını ve tahsilat süresini ölçmek oluyor.

Nereden başlanır?

Varlıklara bakarken toplam tutar yerine bileşime ve dönüşüm hızına bakın.

Dönen ve duran varlık ayrımını görün. Kısa vadede borç ödeyebilme kapasitesi büyük ölçüde dönen varlıklara bağlıdır.

Nakde dönüşüm hızını sıralayın. Nakit anında, alacak haftalar içinde, stok belirsiz sürede, makine ise genellikle büyük bir değer kaybıyla nakde döner. Toplam varlık aynı kalırken bu sıralamadaki kayma önemlidir.

Varlık artışının nereden geldiğine bakın. Nakit artışı ile stok artışı bilançoda aynı yöne yazılır ama ekonomik anlamları terstir.

Defter değeriyle piyasa değerini ayırın. Bilançodaki makine değeri, satın alma bedelinden amortisman düşülmüş tutardır; bugünkü satış fiyatı değildir.

Ölü varlıkları ayıklayın. Satılmayacak stok ve tahsil edilemeyecek alacak bilançoda tam değeriyle durduğunda, kararlar yanlış bir tabloya göre alınır.