İşletme Sermayesi

Nedir?

İşletme sermayesi, dönen varlıklar ile kısa vadeli yükümlülükler arasındaki farktır.

İşletme Sermayesi = Dönen Varlıklar − Kısa Vadeli Yükümlülükler

Yönetim açısından daha kullanışlı olan dar tanım ise şudur: Alacaklar + Stok − Ticari Borçlar. Bu üç kalem, şirketin günlük işinin ne kadar para bağladığını gösterir.

İşletme sermayesi ile nakit rezervi farkı

Bu ikisi karıştırılır ve karıştırıldığında pahalıya mal olur.

Nakit rezervi, kasadaki kullanılabilir paradır. İşletme sermayesi, işin dönmesi için varlıklara bağlanmış paradır. Alacakta bekliyordur, depoda duruyordur. Her ikisi de "şirketin parası"dır ama biri harcanabilir, diğeri değildir.

Yüksek işletme sermayesi ihtiyacı olan bir şirket kârlı olabilir ve yine de her ay nakit sıkışıklığı yaşayabilir.

Neden önemli?

İşletme sermayesi, büyümenin nakit maliyetidir. Ciro iki katına çıktığında alacak ve stok da yaklaşık iki katına çıkar; bu artışı finanse etmek gerekir. Büyüyen bir şirketin en yaygın nakit sorunu buradan doğar.

Bu yüzden büyüme planı yapılırken sorulacak soru yalnızca "ne kadar satabiliriz" değil, "bu satışı finanse etmek için ne kadar paraya ihtiyacımız var" olmalıdır.

Şirkette nasıl görünür?

• Ciro büyüyor, kâr var, kasa boş: büyüme işletme sermayesine gitmiş.
• Tahsilat süresi uzuyor ama tedarikçi vadesi aynı: aradaki fark şirketten finanse ediliyor.
• Stok devir hızı düşüyor: aynı ciro için daha çok para bağlanıyor.

Yaygın hata

İşletme sermayesi ihtiyacını büyüme planına dahil etmemek. Yeni bir büyük müşteri kazanmak sevindiricidir; o müşterinin 90 gün vadeli çalıştığı ve siparişi için önden stok gerektirdiği hesaba katılmadığında sevinç kısa sürer.

Pratikte sık rastladığım bir başka hata, işletme sermayesini yalnızca yılda bir kez, bilanço çıkınca görmek. Bu üç kalem aylık izlendiğinde bozulma erken görülür ve düzeltilmesi kolaydır.

Örnek

Bir toptancı şirket ciroyu 24 milyondan 36 milyona çıkarıyor. Kâr marjı aynı kalıyor, net kâr 1,8'den 2,7 milyona çıkıyor.

Aynı dönemde alacaklar 4 milyondan 6,2 milyona, stok 3,5 milyondan 5,4 milyona çıkıyor; ticari borçlar 2,8'den 3,6 milyona. İşletme sermayesi ihtiyacı 4,7 milyondan 8 milyona çıkmış; yani 3,3 milyon TL ek finansman gerekmiş. Şirket 2,7 milyon kâr ederken 3,3 milyon nakit bağladı. Kârlı büyüme, nakit açısından zarar gibi hissettirdi.

Nereden başlanır?

İşletme sermayesini yönetmek üç sayıyı aylık izlemekle başlar.

Üç kalemi ayrı ayrı takip edin: alacaklar, stok, ticari borçlar. Toplam yerine üçünün ayrı seyri, hangisinin bozulduğunu gösterir.

Ciroya oranlayın. Tutarlar büyürken oran sabit kalıyorsa sorun yoktur; oran büyüyorsa aynı ciro için daha çok para bağlanıyordur.

Büyüme planına dahil edin. "Ciroyu iki katına çıkaracağız" cümlesinin yanına "bunun için şu kadar ek işletme sermayesi gerekecek" cümlesini yazın.

Yeni büyük müşterilerin vadesini önceden hesaplayın. 90 gün vadeyle çalışan bir müşteri, kazanıldığı anda değil tahsil edildiğinde kâr üretir.

Üç kaleme birden yüklenmeyin. Genellikle en hızlı sonuç veren kalem stoktur; tahsilat ikinci, tedarikçi vadesi en riskli olanıdır.