AI Destekli Karar

Nedir?

AI destekli karar, hazırlığın model tarafından yapıldığı ama kararın insanda kaldığı karar biçimidir. Model seçenekleri çıkarır, veriyi toplar, gerekçeyi özetler; seçimi insan yapar ve sonucunu üstlenir.

Ayrım karar hazırlığı ile kararın kendisi arasındadır ve sanıldığından keskindir: bir kararın hazırlığını devretmek, kararı devretmek değildir.

Neden önemli?

Karar yetkisi bir şirkette kimin neye karar verebileceğini söyler. Hazırlık devredildiğinde bu tablo değişmez; değişmemelidir. Model bir seçenek listesi çıkardı diye kararın sahibi değişmez.

Bu korunmadığında iki şey olur. Kararın gerekçesi kimseye ait olmaz, çünkü "sistem böyle önerdi" bir gerekçe değildir. Hata durumunda da sorumluluk boşta kalır. Boşta kalan sorumluluk kurucuya döner; yani kurucu bağımlılığını azaltmak için yapılan çalışma onu artırır.

Üçüncü bir sebep öğrenmeyle ilgili. Kararı insan verdiği sürece, önerinin ne kadar isabetli olduğu ölçülebilir kalır. Karar da modele geçtiğinde karşılaştırılacak bir insan kararı kalmaz ve modelin nerede işe yaradığı bilinemez hâle gelir.

Yaygın hata

Öneriyi gerekçe sanmak. Bir yönetici modelin önerisini neden kabul ettiğini kendi cümleleriyle anlatamıyorsa orada destek değil sessiz bir devir vardır; o devrin bilinçli bir karar olup olmadığı da sorulmamıştır.

İkinci hata, yalnızca kararı kaydedip öneriyi kaydetmemek. Önerinin ne olduğu bilinmediğinde, kararın öneriden ne kadar saptığı da bilinemez.

Örnek

Bir şirkette işe alım sürecinde gelen başvurular model tarafından değerlendiriliyor: özgeçmişler ilan kriterlerine göre puanlanıyor, her aday için üç maddelik bir özet çıkarılıyor.

Kimin görüşmeye çağrılacağına işe alım yöneticisi karar veriyor. Modelin düşük puan verdiği ama yöneticinin çağırdığı adaylar ayrıca işaretleniyor.

Üç ay sonra bu işaretli adayların süreçteki performansına bakılıyor. Model bu kategoride sistematik olarak yanılıyorsa kriterler düzeltiliyor. Kararın insanda kalmış olması, bu düzeltmeyi mümkün kılan şey.

Nereden başlanır?

Şirketin en çok zaman alan kararlarını listelemekten. Karar anı değil, o kararın hazırlığı ölçülür.

Hazırlığı uzun, kararı kısa olan işler ilk adaylardır. Bunlarda hazırlık devredilir, karar yerinde bırakılır ve önerinin ne olduğu kaydedilmeye başlanır. Kayıt olmadan üç ay sonra "işe yarıyor mu" tartışması kanaatlerle yürütülür.

Hazırlığın biçimi de baştan sabitlenir. Her seferinde farklı uzunlukta ve farklı sırada gelen bir özet, kararı hızlandırmaz; okuma yükü ekler. Aynı üç başlık, aynı sırada, her seferinde. Karar verenin aradığını nerede bulacağını bilmesi, hazırlığın kendisi kadar değerlidir.

Biçim sabitlendiğinde sapmaları görmek de kolaylaşır: aynı başlık altında her seferinde farklı derinlikte bilgi geliyorsa, hazırlığın kendisi henüz bir süreç değildir.