AI Operating Model

Nedir?

AI operating model, bir şirkette işin insanlar ile yapay zekâ arasında nasıl dağıtıldığını tanımlayan modeldir. İşletim modelinin ayrı bir türü değil, güncellenmiş hâlidir. Sorular aynıdır: işi kim yapar, kararı kim verir, sonucu kim sahiplenir. Değişen şey, model devreye girdikten sonra verilen cevaplar.

Dört şeyi birlikte söyler:

İş bölümü. Bir akışın hangi adımını modelin hazırladığı, hangisini insanın yaptığı. Karar hakkı. Hazırlanan çıktı üzerinde kararın kime ait olduğu. Onay noktası. Akışın hangi noktasında insan onayı arandığı. Ölçüm. Yeni dağılımın eskisinden iyi olup olmadığını söyleyen sayılar.

Dördü birden tanımlı değilse ortada bir çalışma modeli değil, bir araç kullanımı vardır.

Neden önemli?

Şirketlerin çoğu bu modeli hiç kurmadan araç alır. Ekip aracı öğrenir, bireysel olarak hızlanır ve şirketin kapasitesi aynı kalır.

Sebep basit: iş akışı, roller ve karar hakları değişmemiştir. Aynı işin bir adımı daha hızlı yapılmaktadır, o kadar. Kazanılan zaman kişisel kalır ve şirketin çıktısına dönüşmez.

İkinci sebep daha sinsi: hazırlık hızlanınca kurucu daha çok karar verebilir hâle gelir. Kararlar kurucuda kalmaya devam ettiği için kurucu bağımlılığı azalmaz, yalnızca daha verimli hâle gelir. Altı ay sonra kurucu yine aynı yoğunluktadır.

Çalışma modeli, bu iki sonucu da önleyen şeydir, çünkü aracın hangi işi yapacağını değil, işin kime ait olduğunu konuşur.

Yaygın hata

Sırayı ters kurmak: önce araç seçmek, sonra nerede kullanılacağını aramak.

Bir aracın hangi işi yapacağı, o işin kime ait olduğu tanımlanmadan verilebilecek bir karar değildir. Ters sırada ilerleyen şirketlerde tipik sonuç, birden fazla ekibin birbirinden habersiz farklı araçlar kullanması ve hiçbir akışın uçtan uca değişmemesidir.

İkinci yaygın hata, iş bölümünü kişi bazında değil araç bazında kurmak. "Satış ekibi şu aracı kullanacak" bir iş bölümü değildir; hangi adımın kime ait olduğunu söylemez.

Örnek

Bir B2B şirkette teklif hazırlama akışı: temsilci müşteriyle görüşür, geçmiş teklifleri ve fiyat listesini tarar, taslağı hazırlar, yöneticiye onaya gönderir, yönetici onaylar, teklif gider.

Araç yaklaşımı: temsilciye bir model verilir, taslağı daha hızlı yazar. Akış aynı, onay aynı yerde, toplam süre çoğu zaman aynı, çünkü darboğaz yazma değil, onay sırasında bekleme.

Çalışma modeli yaklaşımı: geçmiş teklif taraması ve taslak üretimi modele verilir; standart koşullardaki tekliflerde onay yetkisi temsilciye devredilir; standart dışı koşullar (vade, özel indirim, kapsam değişikliği) yöneticide kalır ve insan onayı zorunlu olur; sapma oranı ölçülür.

Değişen şey aracın varlığı değil, kimin neyi onayladığıdır.

Nereden başlanır?

Şirketin hangi işi artık aynı şekilde yapmaması gerektiğini bulmaktan. "Yapay zekâyı nerede kullanabiliriz?" sorusu bir araç listesine çıkar; "hangi işi artık aynı şekilde yapmamalıyız?" sorusu çalışma modeline.

Sonra tek bir akış seçilir ve bugünkü hâli ölçülür: süre, insan-saat, yeniden çalışma oranı. Ölçüm alındıktan sonra akış yeniden tasarlanır. İlk akış her zaman en görünür olan değil, en çok kaybettirendir.