İşletim Modeli

Nedir?

İşletim modeli, bir şirketin değeri nasıl ürettiğini tarif eden yapıdır: hangi işler yapılıyor, bu işler hangi rollere dağılmış, kararlar nerede veriliyor ve sonuçlar nasıl ölçülüyor.

Strateji ile arasındaki fark nettir. Strateji "ne yapacağız ve neden" sorusunu cevaplar; işletim modeli "bunu hangi yapıyla yapacağız" sorusunu. İyi bir strateji, onu taşıyamayacak bir işletim modeliyle uygulanamaz.

Neden önemli?

Şirketler büyürken strateji değişir ama işletim modeli genellikle aynı kalır. On kişilik bir şirket için doğru olan model (kurucu merkezli, sözlü koordinasyon, esnek roller) elli kişide çalışmaz. Model güncellenmediğinde şirket büyümeye devam eder ama içeride sürtünme artar.

Bu yüzden büyüme dönemlerinde sorulacak soru "daha çok mu çalışmalıyız" değil, "bu modelle bu ölçekte çalışılabilir mi" sorusudur.

Şirkette nasıl görünür?

• İş hacmi iki katına çıktığında koordinasyon yükü dört katına çıkıyor.
• Yeni işler mevcut rollere sıkıştırılıyor; yeni rol tanımlanmıyor.
• Aynı işi yapmanın maliyeti şirket büyüdükçe azalmıyor, artıyor.
• Herkes çok çalışıyor ama çıktı orantılı biçimde artmıyor.

Yaygın hata

İşletim modelini organizasyon şemasına indirgemek. Şema rolleri gösterir; modelin asıl parçaları olan karar akışı, süreçler ve ölçüm şemada görünmez.

İkinci hata, modeli başka bir şirketten kopyalamak. Bir modelin çalışması, şirketin ürününe, müşteri tipine ve büyüklüğüne bağlıdır. Elli kişilik bir ajansta işleyen model, elli kişilik bir üretim şirketinde işlemez.

Örnek

Bir danışmanlık şirketi projeleri kurucunun dağıttığı bir modelle yürütüyor. Yılda 20 proje varken sorun yok; 60 projeye çıkıldığında kurucunun proje dağıtımı bir haftalık iş hâline geliyor.

Model değişiyor: projeler sektöre göre üç ekibe ayrılıyor, her ekibin bir lideri ve kendi kapasite planı oluyor. Kurucu yalnızca ekipler arası çakışmalara bakıyor. Proje sayısı artmaya devam ediyor ama kurucunun dağıtıma ayırdığı süre haftada birkaç saate iniyor.

Nereden başlanır?

İşletim modelini gözden geçirmenin zamanı, iş hacmi büyürken koordinasyonun daha hızlı büyüdüğü andır.

Dört soruyu yazılı olarak cevaplayın: iş nasıl bölünüyor, kararlar nerede veriliyor, roller arasındaki bağlantılar nasıl kuruluyor, sonuçlar nasıl ölçülüyor.

Mevcut modeli olduğu gibi yazın, olması gerektiği gibi değil. Gerçek modeli görmeden yenisi tasarlanamaz.

Ölçek testi yapın. Bugünkü model, iki katı iş hacminde çalışır mı? Cevap hayırsa, ne zaman kırılacağını tahmin etmeye çalışın.

Başka bir şirketin modelini kopyalamayın. Modelin çalışması ürüne, müşteri tipine ve büyüklüğe bağlıdır.