Amortisman

Nedir?

Amortisman, uzun ömürlü bir varlığın maliyetinin kullanıldığı yıllara dağıtılarak gider yazılmasıdır. Maddi olmayan varlıklarda (yazılım lisansı, patent) aynı işleme itfa denir.

Mantığı şudur: 1 milyon TL'lik bir makine beş yıl kullanılacaksa, maliyetinin tamamını satın alındığı yıla yazmak o yılın performansını olduğundan kötü, sonraki yılları olduğundan iyi gösterir. Amortisman, maliyeti faydanın alındığı dönemlere yayar.

Neden önemli?

Amortisman, kâr ile nakit arasındaki en temel köprülerden biridir. Nakit çıkışı olmayan bir giderdir: nakit, varlık satın alındığı yıl çıkmıştır; amortisman sonraki yıllarda yalnızca defterde görünür.

Bu yüzden nakit akış tablosunda amortisman, net kâra geri eklenerek işe başlanır. Aynı sebeple EBITDA hesabında da geri eklenir.

Şirkette nasıl görünür?

• Yeni yatırım yapılan yıllarda amortisman yükselir ve kârı baskılar; nakit ise etkilenmez.
• Tamamen amorti olmuş ama hâlâ kullanılan makineler bilançoda düşük değerle görünür.
• Kâr düşük görünen sermaye yoğun bir şirket, aslında güçlü nakit üretiyor olabilir.

Yaygın hata

Amortismanı "sahte gider" saymak. Nakit çıkışı yoktur ama temsil ettiği aşınma gerçektir: varlığın bir gün yenilenmesi gerekecek ve o gün gerçek bir nakit çıkışı olacaktır. Amortismanı sürekli görmezden gelmek, yenileme yatırımını bütçelememek anlamına gelir.

Sık görülen bir başka hata, amortisman süresini vergi mevzuatındaki süreyle sınırlı düşünmek. Yönetim açısından anlamlı soru, varlığın gerçekte kaç yıl kullanılacağıdır. İkisi farklıysa, yönetim raporlaması ile vergi raporlaması farklı sonuç verir ve bu normaldir.

Örnek

Bir şirket 3 milyon TL'ye üretim hattı alıyor, 10 yıla amorti ediyor. Yıllık amortisman 300 bin TL.

Alım yılında: 3 milyon nakit çıkıyor, gelir tablosuna yalnızca 300 bin gider yazılıyor. Kâr iyi görünüyor, kasa boşalıyor.

Sonraki dokuz yıl: nakit çıkışı yok, her yıl 300 bin gider yazılıyor. Kâr baskılanıyor, nakit rahat. Aynı yatırımın kâr ve nakit üzerindeki etkisi tam ters yönde ve farklı zamanlarda ortaya çıkıyor. İki tabloya birden bakmadan bu görülmez.

Nereden başlanır?

Amortismanı yönetim kararlarında kullanmanın yolu, vergi tablosundan ayrı düşünmektir.

Gerçek kullanım ömrünü ayrıca hesaplayın. Vergi mevzuatındaki süre ile varlığın gerçekte kaç yıl kullanılacağı farklı olabilir; yönetim raporlaması için ikincisi anlamlıdır.

Yenileme bütçesi ayırın. Amortisman nakit çıkarmaz ama temsil ettiği aşınma gerçektir. Yıllık amortisman tutarı kadar bir yenileme rezervi düşünmek, birikmiş yatırım ihtiyacıyla aniden karşılaşmayı önler.

Yatırım yılında kâr ile nakdi ayrı okuyun. Alım yılında nakit çıkar, gider yazılmaz; sonraki yıllarda gider yazılır, nakit çıkmaz. İki tabloya birden bakmadan bu görülmez.

Tamamen amorti olmuş ama kullanılan varlıkları listeleyin. Bunlar bilançoda düşük görünür ama gerçek bir yenileme riski taşır.