Özkaynak

Nedir?

Özkaynak, varlıklardan tüm yükümlülükler düşüldükten sonra ortaklara kalan kısımdır. Formülü basittir:

Özkaynak = Varlıklar − Yükümlülükler

Başlıca bileşenleri: ödenmiş sermaye (ortakların koyduğu para), geçmiş yıl kârları (dağıtılmayıp şirkette bırakılan kârlar), dönem net kârı ve varsa yasal yedekler.

Neden önemli?

Özkaynak, şirketin tamponudur. Zarar edildiğinde önce özkaynak erir; özkaynak tükendiğinde zarar alacaklıların riskine dönüşür. Bu yüzden bankalar ve yatırımcılar özkaynak/borç dengesine bakar.

Ayrıca özkaynak, kârın nereye gittiğinin kaydıdır. Dağıtılmayan kâr her yıl özkaynağa eklenir; şirket kâr ediyor ama özkaynak büyümüyorsa kâr dışarı çıkıyor demektir.

Şirkette nasıl görünür?

• Kâr edilen yıllarda özkaynak büyüyor, temettü dağıtılan yıllarda azalıyor.
• Uzun süre zarar eden şirkette özkaynak erir; belirli eşiklerde sermaye tamamlama yükümlülükleri doğabilir.
• Yatırım alındığında özkaynak artar ama mevcut ortakların payı oransal olarak azalır.

Yaygın hata

Özkaynağı nakitle karıştırmak. "Özkaynağımız 8 milyon" cümlesi kasada 8 milyon olduğu anlamına gelmez. Özkaynak bir bakiye farkıdır; o para stokta, alacakta ya da makinede olabilir.

İkinci sırada gelen hata, özkaynağı şirketin değeri sanmak. Özkaynak defter değeridir: geçmiş işlemlerin muhasebe kaydı. Şirketin piyasa değeri, gelecekteki nakit üretme kapasitesine göre oluşur ve defter değerinden çok farklı olabilir.

Son olarak sık görülen hata, sermaye artırımını otomatik olarak güçlenme saymak. Ortakların şirkete para koyması özkaynağı büyütür ama bu, işin para kazandığı anlamına gelmez. Özkaynağın kârdan mı yoksa yeni sermayeden mi büyüdüğü ayrı ayrı okunmalıdır.

Örnek

Bir yazılım şirketinin özkaynağı 1,2 milyon TL. Bilançodaki varlıkların neredeyse tamamı nakit ve alacak; fiziksel varlığı yok.

Aynı şirket, yıllık 4 milyon TL yinelenen gelir ve düşük müşteri kaybıyla çalışıyor. Bir alıcı bu şirket için özkaynağının çok üzerinde bir bedel önerebilir; çünkü satın aldığı şey defterdeki varlıklar değil, gelecekteki nakit akışıdır. Defter değeri ile şirket değeri iki ayrı kavramdır.

Nereden başlanır?

Özkaynağı yıllar içinde izlemek, tek bir dönemin rakamına bakmaktan çok daha bilgilendiricidir.

Yıllık değişimi takip edin. Şirket kâr ediyor ama özkaynak büyümüyorsa kâr dışarı çıkıyor demektir.

Özkaynak/borç dengesine bakın. Bu oran, şirketin ne kadar zarar emebileceğini ve dış finansmana ne kadar erişebileceğini belirler.

Özkaynağı nakitle karıştırmayın. Özkaynak bir bakiye farkıdır; o para stokta, alacakta ya da makinede olabilir.

Defter değeri ile şirket değerini ayırın. Özkaynak geçmiş işlemlerin muhasebe kaydıdır; şirketin değeri gelecekteki nakit üretme kapasitesine göre oluşur ve ikisi çok farklı olabilir.

Uzun süreli zararlarda eşiklere dikkat edin. Özkaynağın belirli oranlarda erimesi hâlinde doğabilecek yükümlülükler için mali müşavirinizle çalışın.