Bilanço

Nedir?

Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki finansal durumunu gösteren tablodur. Üç bölümden oluşur ve aralarında değişmez bir denge vardır:

Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynak

• Varlıklar. Şirketin sahip oldukları: nakit, alacaklar, stok, makine, bina.
• Yükümlülükler. Şirketin borçları: ticari borçlar, krediler, vergi borcu.
• Özkaynak. Varlıklardan borçlar çıktıktan sonra ortaklara kalan kısım.

Denge her zaman tutar çünkü bir tanım eşitliğidir: bir şirketin sahip olduğu her şey ya borçla ya ortakların koyduğu/biriktirdiği parayla finanse edilmiştir.

Neden önemli?

Bilanço, diğer iki tablonun cevaplamadığı soruyu cevaplar: bu şirket ne kadar dayanıklı?

Gelir tablosu bir dönemin performansını gösterir, nakit akış tablosu paranın nereden gelip nereye gittiğini. Bilanço ise birikmiş durumu gösterir: ne kadar borç var, borcun ne kadarı kısa vadeli, stokta ne kadar para kilitli, alacaklar ne kadar birikmiş.

İki şirket aynı kârı açıklayıp çok farklı bilançolara sahip olabilir. Biri borçsuz ve nakitli, diğeri kısa vadeli kredilerle dönüyordur. İkisinin riski aynı değildir.

Şirkette nasıl görünür?

Kurucunun bilançodan düzenli olarak okuması gereken birkaç şey vardır:

• Nakit. Kaç aylık gidere yetiyor?
• Alacaklar. Büyüyor mu, ciro büyümesinden hızlı mı büyüyor?
• Stok. Satışa göre orantısız biçimde büyüyor mu?
• Kısa vadeli borç. Önümüzdeki 12 ayda ödenmesi gereken tutar ne?

Bu dört kalem, kârlı görünen bir şirketin nakit sıkıntısına girmesinin en yaygın sebeplerini içerir.

Yaygın hata

Bilanço ile gelir tablosunu karıştırmak. Bilanço bir anı gösterir (31 Aralık itibarıyla), gelir tablosu bir dönemi (1 Ocak – 31 Aralık arası). Bilançoda "ciro" yoktur; gelir tablosunda "nakit mevcudu" yoktur.

İkinci yaygın hata, özkaynağı nakitle karıştırmak. Özkaynağı yüksek bir şirketin kasasında para olmayabilir; özkaynak bir hesap kalemidir, bir para yığını değil.

Üçüncüsü, kârın otomatik olarak varlıkları artırdığını sanmak. Kâr, alacaklara ya da stoka dönüşmüşse bilançoda görünür ama harcanabilir hâlde değildir.

Örnek

İki şirketin de yıllık cirosu 20 milyon TL ve net kârı 2 milyon TL.

Birincinin bilançosunda 3 milyon nakit, 2 milyon alacak, 1 milyon stok ve 500 bin kısa vadeli borç var. İkincisinde 200 bin nakit, 6 milyon alacak, 4 milyon stok ve 5 milyon kısa vadeli kredi var.

Gelir tablosuna bakan iki şirketi aynı görür. Bilançoya bakan, ikincisinin bir tahsilat gecikmesinde ödeme yapamayacak durumda olduğunu görür. Aynı kâr, çok farklı iki risk.

Nereden başlanır?

Bilançoyu ayda bir, dört kaleme bakarak okumak çoğu kurucu için yeterlidir.

Nakit. Kaç aylık gidere yetiyor? Bu tek soru, diğer üçünün aciliyetini belirler.

Alacaklar. Ciro büyümesinden hızlı büyüyor mu? Büyüyorsa tahsilat bozuluyordur.

Stok. Satışa oranla büyüyor mu? Büyüyorsa nakit depoda birikiyordur.

Kısa vadeli borç. Önümüzdeki 12 ayda ödenmesi gereken tutar, dönen varlıklarla karşılanabiliyor mu?

Bu dördü aylık izlendiğinde bozulmalar erken görülür. Yılda bir kez, mali müşavir bilançoyu getirdiğinde bakmak ise sorunları ancak birikmiş hâlde gösterir.

Karşılaştırma yaparken kendi geçmişinizi kullanın: bu dört kalemin bir yıl önceki hâliyle bugünkü hâli, tek bir dönemin rakamlarından çok daha bilgilendiricidir.