Yükümlülük

Nedir?

Yükümlülük, şirketin başkalarına olan borçlarıdır. Vadeye göre ikiye ayrılır:

• Kısa vadeli yükümlülükler. Bir yıl içinde ödenmesi gerekenler: ticari borçlar, vergi ve SGK borçları, kısa vadeli krediler, alınan avanslar.
• Uzun vadeli yükümlülükler. Bir yıldan uzun vadeliler: uzun vadeli krediler, kıdem tazminatı karşılığı.

Bu ayrım, şirketin önümüzdeki 12 ayda ne kadar para bulması gerektiğini gösterdiği için pratik olarak en önemli bilgidir.

Neden önemli?

Borcun tutarı kadar vadesi önemlidir. Aynı 5 milyon TL borç, üç yıla yayılmışsa yönetilebilir; üç aya sıkışmışsa kriz üretebilir.

Kurucunun düzenli bakması gereken karşılaştırma şudur: kısa vadeli yükümlülükler ile dönen varlıklar. Kısa vadeli borç, bir yıl içinde nakde dönecek varlıkları aşıyorsa şirket dışarıdan finansman bulmak zorundadır.

Şirkette nasıl görünür?

• Tedarikçi vadeleri uzatılarak nakit "yaratılıyor" ve ticari borçlar sürekli büyüyor.
• Kısa vadeli kredi, vadesi geldikçe yenileniyor; fiilen uzun vadeli finansman gibi kullanılıyor ama riski kısa vadeli.
• Alınan avanslar yükümlülük olarak görünüyor ve bu, henüz teslim edilmemiş işin karşılığı olduğu için doğru.

Yaygın hata

Ticari borcu "ücretsiz finansman" saymak. Tedarikçiye geç ödeme kısa vadede nakit yaratır ama fiyat, öncelik ve ilişki üzerinden bedeli vardır. Vade uzatmanın maliyeti faturada görünmez, gelecekteki fiyatta görünür.

Bir başka sık hata, alınan avansı gelir sanmak. Müşteriden peşin alınan para, iş teslim edilene kadar bir borçtur. Kasada görünmesi onu kâr yapmaz.

Örnek

Bir şirketin nakdi altı ayda 400 binden 1,3 milyona çıkıyor. Kurucu nakit yönetiminin düzeldiğini düşünüyor.

Bilançoya bakıldığında ticari borçların aynı dönemde 2,1 milyondan 3,4 milyona çıktığı görülüyor. Nakit artışının tamamı, tedarikçi ödemelerinin ertelenmesinden geliyor. Şirket para kazanmadı; ödemeyi öteledi. Üç ay sonra bu vadeler geldiğinde nakit yeniden düşecek.

Nereden başlanır?

Borca bakarken tutardan önce vadeye bakın.

Kısa vadeli yükümlülükleri dönen varlıklarla karşılaştırın. Kısa vadeli borç, bir yıl içinde nakde dönecek varlıkları aşıyorsa dışarıdan finansman gerekecektir.

Önümüzdeki 12 ayın ödeme takvimini çıkarın. Aynı tutardaki borç, üç yıla yayıldığında yönetilebilir, üç aya sıkıştığında kriz üretebilir.

Ticari borcun büyüme hızına bakın. Ciro büyümesinden hızlı büyüyorsa nakit, ödemelerin ertelenmesiyle yaratılıyordur ve bu geçicidir.

Alınan avansları ayrı görün. Bunlar henüz teslim edilmemiş işin karşılığıdır; kasada görünmesi onları kâr yapmaz.

Vade uzatmanın maliyetini hesaplayın. Tedarikçiye geç ödemenin görünür faizi yoktur ama fiyat, iskonto ve tedarik önceliği üzerinden bir bedeli vardır.