Ticari Borçlar

Nedir?

Ticari borçlar, tedarikçilerden alınan mal ve hizmetler için henüz ödenmemiş tutarlardır. Bilançoda kısa vadeli yükümlülükler içinde yer alır.

Alacakların aynadaki görüntüsüdür: alacaklar müşteriye verilen vade, ticari borçlar tedarikçiden alınan vadedir.

Neden önemli?

Ticari borç, şirketin en yaygın kısa vadeli finansman kaynağıdır ve genellikle görünür bir faizi yoktur. İşletme sermayesi hesabında alacak ve stoku dengeleyen kalemdir.

Vade dengesi kritiktir: müşteriden 90 günde tahsil edip tedarikçiye 30 günde ödeyen bir şirket, 60 günlük farkı kendi kaynağından finanse eder. Tersi durumda şirket, tedarikçi vadesiyle kendi işini fonlar.

Şirkette nasıl görünür?

• Ticari borçlar ciro büyümesinden hızlı büyüyor: nakit ödemelerin ertelenmesiyle yaratılıyor.
• Tedarikçi vadeleri kişiye ve pazarlığa göre değişiyor; standart yok.
• Ödemeler geciktiği için tedarikçi fiyatı artırıyor ya da öncelik vermiyor.

Yaygın hata

Ticari borcu bedelsiz finansman saymak. Görünür faizi yoktur ama bedeli vardır: peşin ödeme iskontosundan vazgeçilir, fiyat pazarlığı zayıflar, kritik dönemlerde tedarik önceliği kaybedilir. Bu maliyet faturada görünmez, ilişkide görünür.

Bir başka sık hata, ödeme vadelerini nakit sıkışınca tek taraflı uzatmak. Bir kez yapıldığında geçici rahatlama sağlar; alışkanlığa dönüştüğünde tedarikçi bunu fiyata yansıtır ve şirket kalıcı olarak daha pahalıya çalışmaya başlar.

Örnek

Bir şirket nakit sıkışınca tedarikçi ödemelerini 30 günden 60 güne çekiyor. İlk ay 1,4 milyon TL nakit rahatlaması oluyor.

Altı ay sonra iki tedarikçi fiyatlarını %6 artırıyor, biri peşin ödeme iskontosunu kaldırıyor. Yıllık ek maliyet yaklaşık 900 bin TL. Şirket 1,4 milyonluk bir defalık nakit rahatlaması için yıllık 900 bin TL kalıcı maliyet üstlenmiş oldu. Aynı tutarı krediyle finanse etmek muhtemelen daha ucuz olurdu.

Nereden başlanır?

Tedarikçi vadelerini yönetmek, tek taraflı erteleme yerine planlı pazarlıkla yapılır.

Mevcut vadeleri listeleyin. Kişiye ve pazarlığa göre değişen vadeler, standarda bağlandığında hem nakit planı hem ilişki iyileşir.

Vade uzatmanın maliyetini hesaplayın. Kaybedilen peşin ödeme iskontosu ve olası fiyat artışı, uzatmanın gerçek bedelidir. Bu bedeli kredi maliyetiyle karşılaştırın.

Karşılığında bir şey verin. Sipariş öngörülebilirliği, daha uzun taahhüt ya da hacim; vade pazarlığı tek taraflı yapıldığında fiyata yansır.

Ödeme takvimini düzenli tutun. Belirsiz ödeme, geç ödemeden daha pahalıdır: tedarikçi belirsizliği fiyata yazar.

Nakit sıkıştığında ilk çare olarak kullanmayın. Bir kez yapıldığında geçici rahatlama sağlar; alışkanlığa dönüştüğünde kalıcı maliyet üretir.