Alacaklar

Nedir?

Alacaklar, müşterilere yapılmış ama henüz tahsil edilmemiş satışların tutarıdır. Bilançoda dönen varlıklar içinde yer alır.

Muhasebe açısından bir varlıktır; nakit yönetimi açısından ise şirketin müşterisine verdiği faizsiz bir kredidir.

Neden önemli?

Alacaklar, kâr ile nakit arasındaki en büyük farkı yaratan kalemlerden biridir. Satış yapıldığında gelir ve kâr oluşur; nakit ise tahsilat gerçekleştiğinde girer. Arada geçen sürede şirket kendi maliyetlerini kendi kaynağından karşılar.

Alacakların büyüme hızı da önemlidir. Alacaklar ciro büyümesinden hızlı büyüyorsa iki şeyden biri oluyordur: ya vadeler uzamıştır ya da tahsilat bozulmuştur. İkisi de erken müdahale gerektirir.

Şirkette nasıl görünür?

• Ciro %30 arttı, alacaklar %60 arttı: tahsilat bozuluyor.
• Yaşlandırma raporu yok; hangi alacağın kaç gündür beklediği bilinmiyor.
• Tahsilat, satışçının kişisel ilişkisine bağlı; sistematik bir takip yok.
• Vadesi geçmiş alacaklar için ne yapılacağı tanımlı değil.

Yaygın hata

Alacakları tek bir toplam olarak izlemek. Anlamlı takip yaşlandırma ile yapılır: 0–30 gün, 31–60, 61–90, 90+ . Toplam sabit görünürken içindeki dağılım kötüleşiyor olabilir.

Bir diğer yaygın hata, tahsilatı satış ekibine bırakıp ölçmemek. Satışçının önceliği yeni satıştır; tahsilat sahipsiz kaldığında gecikir. Tahsilat, bir sahibi ve bir göstergesi olması gereken ayrı bir süreçtir.

Üçüncü sırada, vadeyi rekabet aracı olarak sınırsız kullanmak. Uzun vade, gizli bir indirimdir ve maliyeti fiyatta görünmez.

Örnek

Bir şirketin alacakları 6,2 milyon TL. Yaşlandırma yapıldığında görülüyor ki 1,9 milyonu 90 günü geçmiş ve bunun 700 bini iki yıldır duran, tahsil kabiliyeti şüpheli tutarlar.

İki karar alınıyor: 90 günü geçen alacaklar için standart bir takip adımları listesi yazılıyor ve şüpheli tutar için karşılık ayrılıyor. İkinci karar kârı düşürüyor ama bilançoyu gerçeğe yaklaştırıyor. O para zaten yoktu, yalnızca defterde duruyordu.

Nereden başlanır?

Alacak yönetimini kurmanın ilk adımı yaşlandırmadır.

Yaşlandırma raporu çıkarın: 0–30 gün, 31–60, 61–90, 90+. Toplam sabit görünürken içindeki dağılım kötüleşiyor olabilir.

90 günü geçenler için standart bir takip listesi yazın. Hangi gün kim arar, ne zaman yazılı bildirim gider, hangi noktada satış durur.

Tahsilata bir sahip ve bir gösterge verin. Satışçının önceliği yeni satıştır; tahsilat sahipsiz kaldığında gecikir.

Kendi kaynaklı gecikmeleri ayıklayın. Geç kesilen fatura, eksik belge nedeniyle reddedilen fatura ve hatalı gönderim, çoğu şirkette gecikmenin önemli kısmını oluşturur ve en hızlı düzeltilebilen kısımdır.

Tahsil kabiliyeti şüpheli tutarlar için karşılık ayırın. O para zaten yoktur; defterde durması yalnızca tabloyu bozar.